د کارغه ۱۷ کلنه حافظه صوتی فزیک او د مصنوعي ځیرکتیا (AI ) پر وړاندې یوه علمي ننګونه 

محمد امین ظریف

مخکی تر دی چې د کاروان مخکنی مسافر خپل هدف ته ورسیږی ناڅاپه کاروان ودریده او معلومه شوه چې قیادات بدل شو  د کاروان نوی قیادات  دقلم د توری په زور د مشر تابه واګې په لاس کې واخستې  ددغې بی وسی انسانی قافله نوی مشر  قافله په یوه داسی لار روانه کړه چې رڼا ورځ ورکی د شپي په شان تیاره وه د کاروان لاروی په وارو وارو تیندکونه خوړل پرمخ پریوځی او فریادونه کول خو دقافلی مشر دقوت په نشه او د ژر رسیدو په وارخطایی قافله په دیر کوشش روانه کړی وه  دا تمثیل نه دی کسیه نه واقیعت  دی  دنړی دمشرې واګې له مسلمانانو وروسته دلویدیز د هغه قامونو په لاس کې ونیوی چې د ابتدا ورسر د الهی حکمت او علم کومه پانگه نه وه د لوېدیځو ساینسپوهانو د طبیعت او فطرت څېړنه د مشاهدې تجربې تحلیل او تجزیې په وسیله پیل کړه  .نو د مذهبي بنسټونو  او کلیساو لوی لوی مشران راویښ شول. یو خوا د نویو علمي څېړنو په مرسته لوی لوی اختراعات وشول او بله خوا پخوانیو عیسایي علماوو ته لکه د نن مسلمانو علماوو ته دا وېره پیدا شوه چې د عصري علومو په راتګ سره به د مذهبي بنسټونو واکمني ختمېدونکې ده. کله چې په لوېدیځ کې دغه دور پیل شو ډېر لوی لوی ساینسپوهان چې د کایناتو د پیدایښت په هکله په څېړنه بوخت وو ووژل شول.

د ساینس او مذهب د وینې تویونکو جګړو وروسته د مذهبي بنسټونو او کلیساو مشرانو له مصلحت پېژندنې کار واخیست او هغوی په خپلو مدرسو او ښوونځیو کې ساینس د نصاب برخه وګرځاوه. د هغوی پوهنځي چې دمخه د اسلامي مدرسو په څېر وو د ساینس او نویو علومو په مرکزونو بدل شول خو ورسره یې د میتافزیک فلسفه هم پرېنښوده نو د علم بنسټ پر استدلال  بدل شو.

که تاسو فکر کوئ چې فزیک یوازې د سړو فورمولونو  بې ساه ماشینونو او د نیوټن د راپریوتي مڼې نوم دی .نو تاسو لا د کایناتو تر ټولو لویه شاعري نه ده لوستې. په طبیعت کې یو داسې پټ جریان  شته چې ماده  ژوند او وخت سره تړي او د دې پټ موازي جهان تر ټولو عجیبه بېلګه د یو ساده کارغه په تور وزرونو او هوښیار مغز کې پټه ده. ساینسپوهان وایي که تاسو نن یو کارغه وځوروئ هغه به ستاسو څېره تر ۱۷ کلونو پورې هېره نه کړي. مګر د جادو اصلي تمثیل دلته دی .چې هغه دا معلومات او وېره د غږ د داسې کوډونو له لارې خپل راتلونکي نسل ته لېږدوي چې کلونه وروسته د هغې د ځالې نوي زیږدلی بچیان هم په تاسو باندې برید کولی شی . پرته له دې چې په خپل ژوند کې یې کله هم تاسو لیدلي اوسئ. دلته نو د مادي نړۍ هغه زوړ فزیک ماتیږي چې وایي هر عمل یوازې یو سمدستي او ښکاره عکس‌العمل لري. هغه رڼا او انرژي چې ۱۷ کاله مخکې ستاسو له څېرې څخه د کارغه سترګو ته ننوتلې وه . د وخت په تېرېدو سره په اتموسفیر کې ورکه شوې نه ده .بلکې د طبیعي فزیک په یو داسې دایمي حالت بدله شوې چې نسلونه پرې اغېزمن کېږي.

په دې پروسه کې د فزیک تر ټولو زړه راښکونکی راز د لانډاور په اصل کې پروت دی .د کوم موندنې چې په زغرده وایي معلومات پخپله یو فزیکي او مادي موجودیت دی. کله چې کارغه د خطر یوه څېره په یاد ساتي د هغه په دماغ کې نیورونونه خپل ارېنجمنټ بدلوي او د مالیکولونو په کچه یو داسې فزیکي نظم رامنځته کوي چې لکه د کایناتو د لومړۍ ذرې غوندې بې ساري وي. د مغز دا هڅه په اصل کې د انټروپي یا د کائناتو د هغې طبیعي ګډوډۍ په وړاندې یو لوی غبرګون دی چې غواړي هر څه خاورې او هېر کړي. کارغه د خپلې د ننه انرژۍ په لګولو سره معلومات د مرګ له منګولو ژغوري او د خپل سر په دغه کوچني هارډ ډیسک کې یې ساتي مګر د دې کیسې تر ټولو خوندوره برخه  هغه وخت پیلېږي کله چې دا پټ هېنداره یا برخه  بل چا ته ښودل کېږي.

کله چې لومړی کارغه د خطر په لیدو سره یو ځانګړی او تېز غږ وباسي د صوتي څپو په مټ د هغه د مغز معلومات د کوانټم انټنګلمنټ یا د ذرو د جادویي تړلتیا په څېر د ټولې ډلې له اعصابو سره غوټه کېږي. په دې شېبه کې د کارغانو ټوله ډله د جلا جلا مخلوقاتو په توګه چلند نه کوي .بلکې هغوی د یوې داسې واحدې فزیکي ساحې په څېر غبرګون ښيي چې د معلوماتو څپه پکې له یوه وزر څخه بل ته په سمدستي توګه سفر کوي. دا د معلوماتو د لېږد داسې یو طبیعي او غیر خطي ډینامیک دی چې د وخت فرسایش او د نسلونو طبعي فاصله په ډېرې اسانۍ سره ننګوي او ماتوي یې.

دلته نو د نننۍ نړۍ تر ټولو لوی ټیکنالوژیکي غرور یعنې مصنوعي ځیرکتیا (AI) د عجز ګونډې وهي .ځکه چې د ملیاردونو ډالرو د پرمختګ او تر ټولو غښتلو سوپر کمپیوټرونو سره سره AI لا هم د کارغه د دغه فزیکي او فطرت  کوډینګ په راز نه پوهېږي او نه شي کولای د هغې نقل وکړي. مصنوعي ځیرکتیا د معلوماتو د پروسس کولو لپاره د سیلیکان پر چپسونو او د انسانانو لخوا په جوړو شویو بې روحه او خطي ریاضياتي الګوریتمونو تکیه کوي .مګر د طبیعت قوانین خپل ځانګړي او پټ اصول لري چې د ټیکنالوژۍ له پولو هاخوا دي. طبیعت په یو داسې ژوندي غیر خطي او عضوي ترموډینامیک کار کوي چیرې چې بیولوژیکي حافظه یوازې د ډېټا ذخیره کول نه دي .بلکې د بقا احساس او تکامل د غوښتنو په پایله کې د نیورونونو په مادي جوړښت کې د انرژۍ او کائناتي شعور یوه بې ساري ګډوله ده. AI کولای شي د انسان د څېرو ملیونونه عکسونه په ثانیه کې پروسس کړي .مګر دا پروسه هېڅکله په داسې ژوندي معلوماتو او د بقا په طبیعي فزیک نه شي بدلېدای چې یو نسل یې بل نسل ته په فضا کې د مړینې او وخت له قید پرته خپره کړي.

نو موږ ګورو چې څنګه په لومړنیو شرایطو کې یو وړوکی بدلون لکه کلونه مخکې د یو انسان لخوا د کارغه ډارول د ګډوډۍ تیورۍ د فزیکې پدیدو د اغېزې غوندې په یو لوی جمعي طوفان بدلېږي. دا هر څه موږ ته دا درس راکوي چې په کایناتو کې یوازې د مادې او انرژۍ د بقا قوانین واکمن نه دي .بلکې په طبیعت کې د معلوماتو د ساتنې یو بل داسې قانون هم شته چې روح ته ورته دی. طبیعت یو داسې متحرک او ژوندی فزیکي کتاب دی چې حافظه پکې د معلوماتو د خوندي کولو تر ټولو لویه خزانه ده .چیرې چې د ژویو تجربه په خاوره کې نه ښخيږي بلکې بڼه بدلوي او د ابدیت په لور سفر کوي.

لیکوال او څیړونکی : انجنیر محمد امین ظریف لیکوال او سیاسي تحلیلګر ، په کانادا کې د ستراتیژوکو مطالعات د منځي بنسټګر غړی .

یادونه: د مقالې محتوا یوازې د لیکوال مسؤلیت دی. د افغان دیاسپورا شبکه به په مقاله کې د هر ډول ناسم یا غلط بیان مسؤلیت په غاړه نه اخلي.