دو آگست: کالیفورنیا جشن می‌گیرد، فرانکفورت اعتراض می‌کند

جشن سالگرد ۱۰۷مین روز استقلال افغانستان در شهر استاکتنِ کالیفورنیا امسال تنها یک مراسم فرهنگی نبود؛ بلکه تصویری روشن از شکاف‌های سیاسی و احساسی در میان دیاسپورای افغان‌ بود. در حالی‌که خانواده‌ها با لباس‌های سنتی، بیرق سه‌رنگ و موسیقی ملی گردهم آمده بودند تا میراث امان‌الله خان و استقلال افغانستان را گرامی بدارند، در همان روز در فرانکفورتِ آلمان گروهی از زنان افغان در خیابان‌ها علیه طالبان ــ یک گروه افراطی خشونت‌بار که مسئول نقض گستردهٔ حقوق بشر است ــ شعار می‌دادند و پنجمین سالگرد سقوط جمهوری را «روز سیاه» می‌خواندند.

در استاکتن، فضای جشن با حضور خانواده‌ها، کودکان و بزرگان جامعه رنگین بود. برگزارکنندگان بر اهمیت انتقال تاریخ، هویت و ارزش‌های ملی به نسل‌های جوان تأکید کردند؛ نسلی که در آمریکا بزرگ می‌شود اما هنوز می‌تواند پیوند خود را با افغانستان حفظ کند. در این مراسم از چند چهرهٔ فعال جامعهٔ افغان-امریکایی نیز تقدیر شد تا نقش آنان در تقویت همبستگی و خدمات اجتماعی برجسته شود.

اما در فرانکفورت، روایت کاملاً متفاوت بود. همان‌گونه که شبکهٔ دیاسپورای أفغان گزارش داده، زنان افغان در یک تجمع کوچک اما پرصلابت، پنجمین سالگرد بازگشت طالبان در ۱۵ آگست ۲۰۲۱ را با شعارهای تحصیل، کار، آزادی گرامی داشتند. آنان تأکید کردند که پنج سال محرومیت زنان از آموزش و کار، حذف آنان از زندگی عمومی و سکوت جهان، این روز را به نماد درد و مقاومت تبدیل کرده است. یکی از معترضان گفت: «طالبان شاید قلمرو را گرفته باشند، اما ارادهٔ زنان افغانستان را نه.»

این دو تصویر متضاد نشان می‌دهد که ماه آگست برای افغان‌های مهاجر یک معنای واحد ندارد.

– برای بخشی از دیاسپورا، ۱۹ آگست روز افتخار ملی و یادآور استقلال از استعمار بریتانیا است.

– برای بخش دیگر، ۱۵ آگست روز سقوط، تباهی و آغاز محدودیت‌های شدید علیه زنان و دختران است.

این شکاف در اروپا، آمریکا و استرالیا نیز دیده می‌شود. گروه‌های مدافع حقوق زنان برنامه‌های اعتراضی بیشتری را برای ۱۵ آگست تدارک دیده‌اند، در حالی‌که نهادهای فرهنگی افغان در کشورهای غربی آمادهٔ برگزاری جشن‌های استقلال هستند. این دو روند موازی، پیچیدگی تجربهٔ مهاجرت و تفاوت دیدگاه‌ها دربارهٔ گذشته و حال افغانستان را برجسته می‌کند.

در کالیفورنیا، جشن و موسیقی و رقص بود؛ در فرانکفورت، فریاد عدالت‌خواهی و اعتراض. هر دو بخشی از هویت جمعی افغان‌ها در مهاجرت‌اند: یکی یادآور تاریخ و افتخار، دیگری نماد مقاومت در برابر وضعیت کنونی.

آیندهٔ دیاسپورای افغان شاید در یافتن پلی میان این دو آگست رقم بخورد؛ پلی میان پاسداشت استقلال و مبارزه برای آزادی‌های از دست‌رفته.