تظاهرات جهانی دیاسپورا برای زنان افغانستان: سه شهر، یک صدا، یک پرچم
Thousands of Afghan diaspora across multiple cities in Germany, the largest in Europe, protested against the Taliban's policies on women.
در روزهایی که افغانستان زیر سایهٔ آپارتاید جنسیتی طالبان نفس میکشد، موجی از اعتراضات هماهنگ در چهار قاره شکل گرفت؛ موجی که از تورنتو تا ویانا، از پاریس تا فرانکفورت و از ملبورن تا تهران امتداد یافت و در هامبورگ به اوج رسید. این اعتراضات تنها واکنشی به یک حادثه نبودند؛ بلکه پاسخی انباشته به پنج سال حذف سیستماتیک زنان از آموزش، کار، سفر، مشارکت اجتماعی و حتی حق دیدهشدن در جامعه افغانستان بودند.
در هفتههای اخیر، سرکوب خونین زنان در منطقهٔ جبرئیل هرات ــ که به کشته و زخمیشدن دهها نفر انجامید ــ خشم عمومی را شعلهور کرد. اما آنچه این اعتراضات را به یک حرکت جهانی تبدیل کرد، بازگشت پرچم سهرنگ افغانستان بود؛ پرچمی که سالها در میان دیاسپورای أفغان مورد بحث بود، اما اینبار به نشانهٔ وحدت، مقاومت و رد مشروعیت طالبان در همهٔ شهرها برافراشته شد.
در کنار شعارها، موسیقی، رقص، اجراهای نمادین و بازآفرینی صحنههای سرکوب، خیابانها به صحنهٔ مقاومت فرهنگی و سیاسی تبدیل شدند. در ادامه، سه نقطهٔ کلیدی این خیزش جهانی را مرور میکنیم.
تورنتو: هنری که به فریاد سیاسی تبدیل شد
در تورنتو، جامعهٔ دیاسپورای افغان در ادامهٔ موج جهانی، روز شنبه گرد هم آمد تا یکصدا فریاد بزند:
«تحصیل، کار، آزادی!»
شعاری که در تمام شهرهای جهان تکرار شد و به ستون اصلی این اعتراضات تبدیل گشت.
در این تجمع، حضور رُبابه محمدی ــ هنرمند افغان که بهدلیل معلولیت با دهان نقاشی میکند ــ یکی از تأثیرگذارترین لحظات را رقم زد. سخنان او نهتنها از رنج زنان افغانستان میگفت، بلکه از مسئولیت اخلاقی دیاسپورای افغان نیز پرده برمیداشت.
او با صراحت گفت:
«وقتی مهمانی و پارتی باشد، مردها میآیند؛ اما وقتی نوبت حمایت از زنان است، واقعیت آشکار میشود.»
محمدی از شبهای بیخوابی و رصد شبکههای اجتماعی گفت؛ جایی که بهگفتهٔ او «چهرهٔ واقعی افراد» در میزان همراهیشان با زنان افغانستان دیده میشود. او از کودکی خود یاد کرد؛ از اینکه بهدلیل نبود مکتب برای کودکان دارای معلولیت، هرگز فرصت آموزش نداشت.
«خواهرانم درس خواندند، اما امروز طالبان همان فرصتها را هم از آنها گرفتهاند.»
در بخش دیگری از سخنانش، محمدی به فشار روانی مهاجرت اشاره کرد:
«از افغانستان برایم پیام میدهند که تو در جای امنی و ما در خطر. اما از دور چه کاری جز تشویق میتوانم انجام دهم؟»
او خطاب به مردان افغانستان گفت:
«وقتی زنانتان جلوی چشمتان گرفته میشوند و به بند برده میشوند، سکوت عزت نیست. برخیزید و مقاومت کنید.»
معترضان در تورنتو خواستار پایان دادن به آپارتاید جنسیتی در افغانستان شدند و تأکید کردند که حق تحصیل و کار، حقوق اولیهٔ هر انسان است؛ حقوقی که امروز از زنان افغانستان سلب شده است.
ویانا: مطالبهای ملی در قلب اروپا
در ویانا، تظاهرات در گرابن نزدیک اشتفانپلاتس برگزار شد؛ یکی از شلوغترین و نمادینترین فضاهای عمومی شهر. انتخاب این مکان تصادفی نبود؛ افغانها میخواستند صدایشان در قلب شهر شنیده شود. پرچم سهرنگ در دست زنان و مردان موج میزد و فضای اعتراض را به یک نماد ملی تبدیل کرده بود.
شکریه رضایی، معلم افغان، در سخنرانی خود گفت:
«زنان افغانستان به ترحم نیاز ندارند؛ آنها حقوق انسانیشان را میخواهند.»
او از میلیونها زنی گفت که در افغانستان برای رویاهایشان میجنگند، در حالی که از مکتب، کار و آزادی بیان محروم شدهاند. سخنان او با شعارهای «بگذارید زنان کار کنند»، «بگذارید دختران به مکتب بروند» و «آموزش، کار، آزادی» همراه شد.
سید رضا سادات، یکی از برگزارکنندگان، بر ماهیت ملی این حرکت تأکید کرد:
«این یک خواست ملی است، نه قومی. به همین دلیل تنها پرچم سهرنگ را پذیرفتیم.»
هامبورگ: نقطهٔ اوج اعتراضات جهانی
بزرگترین تجمع در هامبورگ برگزار شد؛ جایی که هزاران نفر، از جمله چهرههای فرهنگی و فعالان شناختهشده، گرد آمدند. حضور فرهاد دریا، خوانندهٔ نامدار افغان، به این تجمع وزن فرهنگی و رسانهای ویژهای بخشید. او گفت:
«زنان افغانستان شایستهٔ آیندهای هستند که در آن بدون ترس زندگی کنند.»
یکی از زنان معترض در سخنرانیاش گفت:
«وقتی نیمی از جامعه حذف میشود، کل کشور سقوط میکند.»
سخنران دیگری شجاعت زنانی را ستود که در افغانستان بدون چادری از خانه بیرون میآیند و آن را «باور نکردنی و شجاعانه» خواند. او همچنین دولت آلمان را بهخاطر ادامهٔ تعامل با طالبان مورد انتقاد قرار داد:
«به دولت آلمان کارت قرمز میدهم؛ چون با گروهی مذاکره میکند که مرتکب نقض گسترده حقوق بشر شده است.»
در هامبورگ و دیگر شهرهای المان مثل فرانکفورت و دوسیلدورف، خواست اصلی معترضان روشن بود: بستن کنسولگری طالبان در آلمان.
این تجمع نهتنها بزرگترین، بلکه سیاسیترین و صریحترین اعتراض در میان همهٔ شهرها بود.
چرا این اعتراضات اهمیت دارند؟
محرک فوری این موج جهانی، سرکوب خونین زنان در جبرئیل هرات بود. اما ریشهٔ اعتراضات عمیقتر است:
- پنج سال آپارتاید جنسیتی
- بسته ماندن مکاتب و دانشگاهها
- ممنوعیت کار، سفر و حضور اجتماعی
- حذف کامل زنان از زندگی عمومی
این اعتراضات نشان داد که دیاسپورای افغان دیگر نمیخواهند نظارهگر باشند. آنها با هماهنگی، پیام واحد و نماد مشترک ــ پرچم سهرنگ ــ به خیابان آمدند تا بگویند: فراموشی زنان افغانستان ممکن نیست.
تظاهرات هماهنگ از تورنتو تا ویانا و هامبورگ، نقطهٔ عطفی در زندگی اجتماعی و سیاسی دیاسپورای افغان است. این حرکت نشان داد که جامعهٔ افغان، با وجود پراکندگی جغرافیایی و اختلافات سیاسی، میتواند برای یک هدف مشترک متحد شود: دفاع از حقوق زنان افغانستان.
بهقول یکی از معترضان در هامبورگ:
«ما آیندهای را که در آن زنان افغانستان از حقوق و کرامت محروم باشند، نمیپذیریم.»
اینبار، دیاسپورای افغان با صدایی بلند و جهانی سخن گفتند. اینکه جهان گوش خواهد داد یا نه، آزمون بعدی است.
