د اګست کیسه: پنځه کاله وروسته، افغانستان او د نړۍ ګډ مسؤولیت

افغانستان یوازې سیاسي کرکیچ نه لري، بلکې ژور ټولنیز او بشري کرکیچ ورسره مل دی.

پنځه کاله وروسته له هغه چې طالبان بیا پر افغانستان واکمن شول، د افغانستان وضعیت لا هم د نړۍ له تر ټولو جدي بشري کرکیچونوڅخه دی. د ۲۰۲۶ کال د اګست په ۱۵مه، په مونیخ کې د افغان فعالان، پوهان، د بشري حقونو مدافعین، هنرمندان، سیاسي څېرې او عام وګړي سره راټول شول، څو د دې پنځو کلونو پایلې وڅېړي او د نړیوالې ټولنې پر مسؤولیتونو خبرې وکړي.

په دې غونډه کې د افغانستان او پاکستان ښځو ژوندۍ خبرې وکړې. هغوی د خپل ورځني ژوند کیسې شریکې کړې: د تګ راتګ محدودیتونه، د نیول کېدو وېره، د زده کړو بندېدل، او د بنسټیزو ازادیو له منځه تلل. دا خبرې یوازې سیاسي تحلیل نه و، بلکې د هغو ښځو ژوندی درد و چې له ټولنیز ژوند څخه ایستل شوې دي.

ویناوالو او د بحث ګډونوالو د بشري حقونو، د ښځو او نجونو وضعیت، زده کړو، اقتصادي ستونزو، مهاجرت، ټولنیزو بدلونونو او د جرمني او اروپايي اتحادیې رول ته اشاره وکړه. پیغام روښانه و: افغانستان یوازې سیاسي بحران نه لري، بلکې ژور ټولنیز او بشري کرکیچ ورسره مل دی.

د غونډې په پای کې یوه اعلامیه خپره شوه چې څو مهم ټکي یې روښانه کړل. لومړی دا چې بشري حقونه امتیاز نه دي. د زده کړې حق، د کار حق، ازادي او انساني کرامت د هر انسان بنسټیز حقونه دي. په افغانستان کې دا حقونه په سیستماتیک ډول له ښځو او نجونو اخیستل کېږي. د هغوی له زده کړو، پوهنتونونو، کار او عامه ژوند څخه ایستل یوازې د ښځو حقونو نقض نه دی، بلکې د ټول هېواد راتلونکی له خطر سره مخ کوي.

ګډونوالو ټینګار وکړ چې افغان ښځې او نجونې باید د سیاسي معاملو قرباني نه شي. هر ډول تعامل له طالبانو سره باید د بشري حقونو په پام کې نیولو سره وشي، او هېڅ ډول اړیکه باید د طالبانو د کړنو د عادي کولو یا مشروعیت ورکولو سبب نه شي. نړیواله ټولنه نشي کولی افغانستان د یوې هېرې شوې بحران په توګه پرېږدي.

جرمني، اروپايي اتحادیه او نړیوال بنسټونه باید د هغو کسانو د ساتنې مسؤولیت په غاړه واخلي چې تر ټولو زیات له خطر سره مخ دي: ښځې، مدني فعالان، خبریالان، او هنرمندان. ډېر کسان لا هم له تعقیب، تاوتریخوالي او تبعیض سره مخ دي، او د هغوی امنیت باید د سیاسي ګټو قرباني نه شي.

بل مهم پیغام دا و چې د افغانستان راتلونکی باید د افغانانو په ګډون وټاکل شي. د ښځو، ځوانانو او مدني ټولنې پرته د افغانستان راتلونکی نه شي ټاکل کېدای. د هغوی حضور سمبولیک نه دی، بلکې حیاتي دی.

ګډونوالو د نړیوالې چوپتیا په اړه هم خبرداری ورکړ. رسنۍ، سیاست او نړیوال تمرکز کم شوی، خو کرکیچ پای ته نه دی رسېدلی. د ښځو محدودیتونه، د بیان ازادۍ کمېدل، د لږکیو ځورول او د مدني فضا تنګېدل هره ورځ دوام لري.

اعلامیه په یوه قوي پیغام پای ته ورسېده:

زده کړه امتیاز نه دی. کار امتیاز نه دی. د ښځو حقونه امتیاز نه دي. ازادي امتیاز نه ده. دا ټول بشري حقونه دي.

بشري حقونه سرحد نه پېژني. افغانستان باید هېر نه شي.

دا غونډه د افغان فعالانو له لوري جوړه شوې وه، او ګډونوالو له رسنیو، مدني ټولنو، سیاستوالو او خلکو وغوښتل چې د افغان ښځو او نجونو غږ پورته کړي او ژوندی وساتي.