د افغان دیاسپورا هڅې د هویت د بیا جوړولو لپاره

عبدالوکیل اټک

کډوالي یوازې جغرافیوي بېلتون نه دی؛ دا د هویت، حافظې او ټولنیزو اړیکو له سره جوړېدل دي. افغانان چې په تېرو لسیزو کې د جګړو، بې‌ثباتۍ او اقتصادي فشارونو له امله اروپا ته کډه شوي، له ځان سره یې یوازې درد نه، بلکې ژبه، کلتور او د ټولنې د بیا رغونې اراده هم راوړې ده. په همدې بهیر کې، د افغان ډیاسپورا کلتوري ټولنې د ساده فرهنګي راټولېدو له چوکاټه وتلې او د ټولنیز تعامل، پیوستون او بدیل مشرتابه بڼه یې خپله کړې ده. د جرمني په کولن ښار کې د کونړ کلتوري ټولنه د دې بدلون یو روښانه مثال دی.

دا ټولنه شاوخوا نولس کاله وړاندې هغه مهال رامنځته شوه چې په کولن کې د افغان کډوالو شمېر د پام وړ زیات شو. د ټولنې بنسټ‌ګرو ژر درک کړه چې کډوالي که له کلتوري چوکاټ پرته دوام وکړي، د هویت د ورو ورو زوال لامل ګرځي، په ځانګړي ډول د هغو ماشومانو او ځوانانو لپاره چې په نوې ټولنه کې لویېږي. له همدې امله، د کونړ کلتوري ټولنې بنسټ پر دې فکر کېښودل شو چې کلتور باید د نوې ټولنې او زاړه وطن ترمنځ د پله رول ولوبوي.

د دې ټولنې یو مهم ټولنیز ځانګړتیا د مشرتابه بڼه ده. دلته یو واحد مشر یا سلسله‌مراتبي جوړښت نشته، بلکې پرېکړې په ګډه کېږي. دا ډله‌ییز مشرتابه نه یوازې د واک د تمرکز مخه نیسي، بلکې د باور فضا هم پیاوړې کوي. په ډیاسپورا کې، چې ډېری خلک د سیاست او واک له منفي تجربو ستړي وي، دا ډول افقي جوړښت د ګډون احساس زیاتوي او خلک هڅوي چې ځان د ټولنې برخه وګڼي، نه یوازې ګډونوال.

کلتوري فعالیتونه د دې ټولنې د کار ښکاره بڼه ده، خو تر شا یې ژور ټولنیز هدف پروت دی. د «کونړ سیند مشاعره» چې له لومړۍ ورځې پیل شوې، یوازې د شاعرۍ ماښام نه دی؛ دا د ژبې، حافظې او ګډ درد د بیان فضا ده. په کډوالۍ کې، شعر او ادب د رواني تسکین وسیله ګرځي، هغه ځای چې خلک کولی شي د بې‌ځایه کېدو، له لاسه ورکولو او نوې ټولنې سره د ټکر احساسات په کلماتو بدل کړي. له همدې امله، دا ډول مشاعرې د ذهني روغتیا په برخه کې هم ناڅرګند خو مهم رول لري.

د ټولنې فعالیتونه یوازې په فرهنګي نوستالژیا نه دي محدود شوي. وروستیو کلونو کې، د افغانستان د حالاتو په تړاو ټولنیزې او تعلیمي موضوعګانې د بحث برخه ګرځېدلې دي. د نجونو د زده‌کړو موضوع، چې د افغان ټولنې یو له تر ټولو ژورو ټپونو څخه ده، په فرهنګي ناستو کې مطرح شوې او د علمي لیدلورو له لارې پرې خبرې شوې دي. دا کار ښيي چې کلتوري ټولنې کولی شي د سیاسي بندیزونو تر سیوري لاندې، د ټولنیز پوهاوي بدیل فضاوې رامنځته کړي.

د کرونا وبا پر مهال، د کونړ کلتوري ټولنې تجربه د ډیاسپورا د تطابق وړتیا ښه بېلګه ده. کله چې فزیکي راټولېدنې ودرېدې، انلاین سیمینارونه پیل شول. دا بدلون یوازې تخنیکي نه و، بلکې ټولنیز اهمیت یې درلود: دا وښودله چې د کډوالو ټولنیزې شبکې کولی شي د بحران پر مهال هم فعالې پاتې شي او خپل رول له لاسه ور نه کړي.

ځوانان د دې ټولنې د ټولنیز تحلیل په مرکز کې دي. په ډیاسپورا کې د ځوانانو تر ټولو لویه ننګونه دا ده چې څنګه په نوې ټولنه کې مدغم شي، پرته له دې چې خپل کلتوري هویت له لاسه ورکړي. د کونړ کلتوري ټولنې له لوري تنظیم شوي تعلیمي سیمینارونه، د کورنیو ترمنځ خبرې او د تجربو شریکول، د دې لامل شوي چې ګڼ شمېر ځوانان لوړو زده‌کړو ته وهڅول شي. دا هڅې ښيي چې کلتوري ټولنې کولی شي د غیررسمي ټولنیز ملاتړ سیستم په توګه عمل وکړي، هغه څه چې ډېری رسمي ادارې یې نشي برابرولای.

خو دا بهیر له ستونزو خالي نه دی. د افغانانو لپاره د یو ثابت کلتوري مرکز نشتوالی، د مالي سرچینو محدودیت او د داوطلبانه کار ستړیا هغه ننګونې دي چې د دې ډول ټولنو دوام ګواښي. سره له دې، د فعالیتونو دوام ښيي چې ټولنیز پانګه—یعنې باور، اړیکې او ګډ هدف—د فزیکي امکاناتو نشتوالی تر یوه بریده جبرانولی شي.

د بشري مرستو برخه د دې ټولنې بل مهم ټولنیز اړخ دی. د طبیعي پېښو پر مهال افغانستان ته د مالي مرستو لېږل یوازې خیریه عمل نه دی؛ دا د اخلاقي مسؤلیت څرګندونه ده. ډیاسپورا دلته د دولت د نشتوالي تشه ډکوي او ځان د یوې پراخې ملي ټولنې برخه ګڼي. په هرات، پکتیا، پکتیکا او کونړ کې شوې مرستې ښيي چې کلتوري ټولنې کولی شي د بشري مرستو غیررسمي خو اغېزمن چینلونه وي.

په ټوله کې، د کونړ کلتوري ټولنه دا پوښتنه راپورته کوي چې کلتور په جلاوطنۍ کې څه معنا لري. دلته کلتور یوازې د تېر وخت ساتنه نه ده، بلکې د اوسني ژوند د تنظیم، د راتلونکي د تصور او د ټولنیز تعامل وسیله ده. دا ډول تجربې ښيي چې افغان ډیاسپورا که څه هم له وطنه لرې ده، خو لا هم د ټولنې د جوړولو، مرستې او بدلون توان لري—او دا توان د کلتور له لارې ژوندی ساتل کېږي.

عبدالوکیل اټک د لغمان او نورستان پخوانی د اطلاعاتو او کولتور رییس ، لیکوال ، شاعر او مبصر. 

 یادونه: د مقالې محتوا یوازې د لیکوال مسؤلیت دی. د افغان دیاسپورا شبکه به په مقالو کې د هر ډول ناسم یا غلط بیان مسؤلیت په غاړه  نه اخلي.