افغانستان ۲۰۲۵: کشوری گرفتار میان دو همسایهٔ بیثبات
Kabulk - Afghanistan Photo: @SS Ahmad for ADN
شاخص جهانی صلح (Global Peace Index 2025) افغانستان را در جایگاه ۱۵۸ از میان ۱۶۳ کشور قرار میدهد؛ رتبهای که نشان میدهد این کشور همچنان یکی از ناآرام ترین نقاط جهان است. این ارزیابی در زمانی منتشر میشود که صلح جهانی با سریعترین نرخ در نزدیک به دو دهه گذشته رو به افول است. با وجود ۵۹ منازعهٔ فعال در جهان و افزایش بیسابقهٔ تنشهای ژئوپولیتیک، محیط بینالمللی پیرامون افغانستان بیش از هر زمان دیگر بیثبات شده است.
گزارش نشان میدهد که صلح جهانی در سال ۲۰۲۵ حدود ۰.۳۶ درصد کاهش یافته و بسیاری از عواملی که معمولاً پیش از بروز جنگهای بزرگ ظاهر میشوند—از جمله بی ثباتی سیاسی، فروپاشی اتحادها، و بینالمللیشدن درگیریها—در بالاترین سطح خود از زمان جنگ جهانی دوم قرار دارند. برای افغانستان، این روندهای جهانی با آسیبپذیریهای ساختاری داخلی—ضعف نهادها، شکنندگی اقتصادی و ناامنی مزمن—در هم تنیده شدهاند.
در سطح منطقهای، افغانستان در جنوب آسیا قرار دارد؛ منطقهای که در سال ۲۰۲۵ دومین منطقهٔ ناآرام جهان بوده و بیشترین میزان افول صلح را تجربه کرده است. بخش عمدهٔ این افول ناشی از وضعیت پاکستان است؛ کشوری که در رتبهٔ ۱۴۴ قرار گرفته و شاخصهای درگیری داخلی آن بهشدت بدتر شده است.
افول امنیت در پاکستان کاملاً ملموس و قابلمشاهده است. در بلوچستان، بزرگترین و کمتوسعهیافتهترین ایالت کشور، حملات علیه نیروهای امنیتی، زیرساختها و پروژههای مرتبط با چین افزایش یافته است. تشدید شورش بلوچها—که ریشه در کمبود پیشرفت اقتصادی، ضعف حکمرانی و آسیبپذیری گذرگاه اقتصادی چین–پاکستان (CPEC) دارد—بهطور مستقیم شاخصهای صلح پاکستان را تضعیف کرده است.
همزمان، تحریک طالبان پاکستان (TTP) دامنهٔ عملیات خود را گسترش داده و حملات مرگبارتری را در خیبرپختونخوا و دیگر مناطق انجام میدهد. احیای قدرت TTP—که با پناهگاههای فرامرزی، شکاف در هماهنگی ضدتروریسم و تغییرات ژئوپولیتیک تقویت شده—فشار سنگینی بر ساختار امنیتی پاکستان وارد کرده است. افزایش تلفات ناشی از درگیریهای داخلی و حملات هدفمند، بهطور مستقیم در رتبهٔ پایین پاکستان در شاخص صلح بازتاب یافته است. این روندها پیامدهای مستقیم برای افغانستان دارد: از تحرکات مرزی گرفته تا افزایش ناامنی در امتداد خط دیورند.
در غرب، ایران با رتبهٔ ۱۴۲ نیز با فشارهای اقتصادی، بی ثباتی داخلی و درگیریهای منطقهای مواجه است. برای افغانستان، ایران یک مسیر حیاتی تجاری و انسانی است. هرگونه بیثباتی در ایران بر وضعیت مهاجران افغان، تجارت مرزی، انرژی و جریان کالاهای اساسی تأثیر میگذارد. در شرایطی که یکپارچگی اقتصادی جهانی کاهش یافته و محدودیتهای تجاری افزایش یافتهاند، وابستگی افغانستان به همسایگانش شکنندهتر شده است.
گزارش همچنین بر افول صلح مثبت (Positive Peace)—ساختارها و نگرشهایی که صلح پایدار را ایجاد میکنند—تأکید میکند. این شاخص از سال ۲۰۱۹ در حال کاهش است. برای افغانستان، که ظرفیت حکمرانی و انسجام اجتماعی آن محدود است، این روند جهانی پیامدهای عمیقی دارد.
در مجموع، شاخص صلح ۲۰۲۵ تصویری روشن ارائه میدهد: افغانستان نهتنها با چالشهای داخلی دستوپنجه نرم میکند، بلکه در میان دو همسایهای قرار گرفته که مسیر صلح در آنها نیز رو به افول است. با قرار گرفتن پاکستان و ایران در میان ۲۵ کشور کمصلح جهان، افغانستان در مرکز منطقهای قرار دارد که محرکهای درگیری در آن در حال تشدید و ابزارهای حلوفصل آن در حال تضعیف است. در چنین شرایطی، مسیر افغانستان به سوی ثبات همچنان باریک و وابسته به پویاییهای منطقهای باقی میماند.
