جنایتی در کابل که جهان نخواست ببیند
Aftermath of Pakistan’s 16 March airstrike on the Kabul rehabilitation center. Photo: Jan Egeland, Norwegian Refugee Council.
گزارش تازهی دیدبان حقوق بشر دربارهی حملهی هوایی پاکستان بر مرکز درمانی «امید» در کابل، یکی از تکاندهندهترین موارد نقض حقوق بینالملل در سالهای اخیر را برملا میکند؛ حملهای که در سایهی تشدید تنش میان آمریکا و ایران و نگرانی جهانی از بحران اقتصادی ناشی از افزایش بهای نفت، تقریباً از توجه افکار عمومی جهان دور ماند. در حالی که نگاه قدرتهای جهانی به خلیج فارس دوخته شده بود، صدها افغان بیدفاع در کابل قربانی بیتوجهی و بیعدالتی شدند.
بر اساس یافتههای دیدبان حقوق بشر، حملهی ۱۶ مارچ ۲۰۲۶ بر مرکز ۲۰۰۰ بستر درمان اعتیاد «امید» یک حملهی غیرقانونی و احتمالاً جنایت جنگی است. این نهاد دستکم ۱۴۳ کشته و بیش از ۲۵۰ زخمی را تأیید کرده، اما مقامها در کابل رقم بسیار بالاتری ارائه میکنند: بیش از ۴۰۰ غیرنظامی جان باختهاند. بسیاری از قربانیان هنگام افطار در ماه رمضان در سالن غذاخوری گرد آمده بودند.
پاکستان مدعی شد که «زیرساختهای فنی و انبارهای مهمات» را هدف قرار داده است، اما تصاویر ماهوارهای، شهادت کارکنان مرکز و ویدیوهای راستیآزماییشده نشان میدهد که هیچ نشانهای از فعالیت نظامی، ذخیرهی مهمات یا انفجارهای ثانویه در محل وجود نداشته است. ساختمانهای تخریبشده شامل سالن غذاخوری، خوابگاه ۴۵۰ بیماری که در حال درمان بودند، و اتاق نگهبانیای بود که برای نگهداری مواد غذایی استفاده میشد.
طبق حقوق بینالملل بشردوستانه، مراکز درمانی تنها در صورتی هدف مشروع محسوب میشوند که برای «اقدامات زیانبار علیه دشمن» استفاده شوند — آن هم پس از هشدار روشن. هیچیک از این شرایط در کابل وجود نداشت. سازمان ملل نیز از «تخریب کامل» بخشی خبر داده که نوجوانان در آن تحت درمان بودند.
در کشوری با ظرفیت محدود پزشکی قانونی، خانوادهها روزها در شفاخانهها و سردخانهها به دنبال عزیزانشان گشتند. برخی اجساد قابل شناسایی نبودند؛ برخی دیگر شاید هرگز پیدا نشوند.
این حمله نهتنها غیرمتمایز بلکه نامتناسب بوده و معیارهای یک جنایت جنگی را برآورده میکند. اما در زمانی رخ داد که جهان درگیر بحرانهای بزرگتر بود و رنج افغانها بار دیگر به حاشیه رانده شد.
برای دیاسپورای افغان، سکوت پذیرفتنی نیست. عدالت نباید قربانی بازیهای ژئوپولیتیک شود. پاکستان باید پاسخگو شود — و جهان باید ارزش جان افغانها را به رسمیت بشناسد، نه اینکه آن را در حاشیهی بحرانهای دیگر دفن کند.
