نوروز ۱۴۰۵ در ویانا؛ روایت یک بهار مهاجرتی
در حالیکه نوروز در افغانستان زیر سایهٔ محدودیتها و فضای امنیتی کمرنگ شده، دیاسپورای افغان در اروپا بار دیگر نشان داد که فرهنگ را میتوان از مرزها عبور داد و در تبعید دوباره شکوفا کرد. ویانا، پایتخت اتریش، امسال یکی از پررنگترین صحنههای این پایداری فرهنگی بود؛ جایی که صدها افغان با وجود فاصله از وطن، نوروز ۱۴۰۵ و عید فطر را با شور و همبستگی جشن گرفتند.
انجمن «افغان وُلس» در ویانا، که سالهاست بهعنوان یکی از فعالترین نهادهای فرهنگی افغانها در اتریش شناخته میشود، امسال نیز برنامهای گسترده و مردمی برگزار کرد. حدود ۲۰۰ تن از خانوادهها، جوانان و کودکان افغان در سالونی که با هفتسینهای رنگارنگ، سبزه، گل و موسیقی محلی آراسته شده بود، گرد هم آمدند. فضای برنامه چیزی فراتر از یک جشن بود؛ لحظهای جمعی برای بازسازی حس تعلق، برای زنده نگهداشتن سنتهایی که در وطن زیر فشار قرار گرفتهاند.
در کنار این برنامه، محفل دیگری نیز در دفتر کانون فرهنگ أفغانستان در اتریش (AKIS) برگزار شد؛ جایی که اعضای این نهاد در فضایی صمیمی نوروز و عید را یکجا گرامی داشتند. این گردهماییها نشان میدهد که جامعهٔ افغان در اتریش نهتنها در حال حفظ فرهنگ است، بلکه شبکههای حمایتی و اجتماعی تازهای نیز میسازد؛ شبکههایی که برای نسلهای جدید مهاجر اهمیت حیاتی دارند.
اما جشنهای نوروزی در اروپا تنها به اتریش محدود نبود. از هامبورگ تا استکهلم، افغانها در تالارهای شهری، انجمنهای محلی و مراکز فرهنگی گرد آمدند. در هامبورگ، تالار شهرداری برای یازدهمین سال پیاپی میزبان جشن نوروز بود؛ برنامهای که به گفتهٔ هیله لطیفی، نمایندهٔ افغانتبار حزب چپ، «برای بسیاری از مهاجران نخستین تجربهٔ دعوت رسمی به قلب سیاسی شهر» است. این نوع رویدادها، فراتر از جشن، به نمادهای ادغام اجتماعی و دیدهشدن تبدیل شدهاند.
در همین حال، صدای دلتنگی نیز در میان شادیها شنیده میشد. زهرا حسینی، که تنها یک ماه است به آلمان رسیده، نخستین نوروزش را در غربت تجربه کرد. او که از مزار شریف آمده — شهری که نوروز در آن با «میلهٔ گل سرخ» و شکوفههای بهاری جان میگیرد — میگوید: «این نوروز برایم رنگ و بوی دیگری دارد. دوری از خانواده سخت است.» این جمله، تجربهٔ مشترک هزاران افغان در اروپا را بازتاب میدهد: جشن در دیاسپورا همیشه با سایهای از دلتنگی همراه است.
در سوی دیگر جهان، سفارت افغانستان در کانبرا یکی از بزرگترین برنامههای نوروز و عید را برگزار کرد؛ رویدادی با حضور مقامهای استرالیایی، دیپلماتها و صدها افغان. سخنرانان بر اهمیت میراث چند هزار سالهٔ نوروز و ضرورت حمایت جهانی از زنان و دختران افغان تأکید کردند. معرفی کارزار «هزار خورشید» — کمپینی برای همبستگی با زنان افغانستان — یکی از بخشهای برجستهٔ این برنامه بود.
در کنار این جشنها، پیام شورای جهانی هزاره نیز یادآور شد که نوروز امسال در سایهٔ بحرانهای منطقهای برگزار میشود. این شورا حملات اخیر در افغانستان و ایران را محکوم کرد و از جامعهٔ جهانی خواست برای حفاظت از غیرنظامیان و کاهش تنشها اقدام کند. این پیامها نشان میدهد که جشنهای دیاسپورا در خلأ برگزار نمیشوند؛ بلکه در پیوند با رنج و نگرانی خانوادههایی هستند که هنوز در منطقهٔ بحرانزده زندگی میکنند.
با این حال، آنچه در ویانا و دیگر شهرهای جهان دیده شد، تصویری روشن از پایداری فرهنگی افغانها بود. نوروز در تبعید تنها یک جشن نیست؛ یک بیانیه است. بیانیهای که میگوید فرهنگ افغان، حتی اگر در وطن محدود شود، در دلهای مهاجران زنده میماند و در هر گوشهٔ جهان دوباره شکوفه میدهد.
