ولې افغانان د اسلامي هېوادونو له سیاستونو سره ژور خپګان احساسوي؟

محمد هاشم صداقت

په وروستیو کلونو کې د افغانانو ترمنځ دا پوښتنه ډېره مطرح شوې ده چې ولې دوی د اسلامي هېوادونو د سیاستونو او چلندونو پر وړاندې تر نورو هېوادونو زیات خپه کېږي. دا بحث په ځانګړي ډول هغه وخت راولاړېږي کله چې د افغان مهاجرینو د ستونزو، شړلو یا سیاسي فشارونو موضوع راپورته شي. د دې مسئلې د ښه درک لپاره اړینه ده چې موضوع له بېلابېلو اړخونو په منطقي او متوازن ډول وڅېړل شي.

لومړی باید ومنو چې د نننۍ نړۍ سیاسي جوړښت د ملي دولتونو پر بنسټ ولاړ دی. په دې نظام کې هر هېواد — که اسلامي وي او که غیر اسلامي — تر هر څه مخکې خپلې سیاسي، اقتصادي او امنیتي ګټې ارزوي. له همدې امله د ډېرو هېوادونو پالیسي د دیني یا اخلاقي شعارونو پر ځای د ملي ګټو له مخې ټاکل کېږي. دا یو نړیوال اصل دی او یوازې اسلامي هېوادونو ته ځانګړی نه دی.

له بلې خوا، دا هم حقیقت دی چې په سیمه کې ځینو هېوادونو کله ناکله داسې تګلارې غوره کړې چې د اسلامي ورورولۍ او انساني اصولو سره سمون نه خوري. د افغان مهاجرینو جبري ستنول، د قانوني اسانتیاوو کمښت او ځینې سخت امنیتي تورونه هغه مسایل دي چې د افغانانو احساسات یې ژور ټپي کړي دي. ډېر افغانان تمه لري چې اسلامي هېوادونه به لږ تر لږه د ورورولۍ او مرستې روحیه په پام کې ونیسي.

خو د موضوع بل اړخ هم شته. د څو لسیزو جګړو پر مهال میلیونونه افغانان په ګاونډیو هېوادونو کې مېشت وو. ډېرو افغانانو هلته زده کړې وکړې، کارونه یې وکړل او کلونه یې ژوند وکړ. دا ښيي چې اړیکې یوازې له ستونزو نه دي جوړې، بلکې د میلمستیا او همکاریو اړخ هم لري.

بله مهمه موضوع د “اسلامي حکومت” مفهوم دی. په اوسني نړیوال نظام کې ډېر هېوادونه ځانونه اسلامي بولي، خو د هغوی سیاسي نظامونه تل د اسلامي اصولو پر بنسټ نه وي ولاړ. کله ناکله د قدرت سیاست، سیمه ییز رقابتونه او نړیوال فشارونه د حکومتونو پرېکړې داسې لوري ته بیایي چې له اسلامي ارزښتونو سره بشپړ سمون نه لري. له همدې امله باید د حکومتونو سیاسي کړنې د اسلام له اصلي اصولو سره جلا وڅېړل شي.

په پایله کې، د افغانانو د خپګان اصلي لامل د اسلامي ورورولۍ پر مفهوم د هغوی ژوره عقیده ده. افغانان ځان د یو امت برخه ګڼي او تمه لري چې اسلامي هېوادونه به د همدې ورورولۍ له مخې چلند وکړي. کله چې عملي سیاست له دې تصور سره برابر نه وي، نو طبیعي ده چې احساساتي غبرګون رامنځته شي.

د راتلونکې لپاره مهمه ده چې دا موضوع د احساساتو پر ځای د عقلاني تحلیل، متقابل درناوي او سیمه ییزې همکارۍ له لارې حل شي. که د سیمې هېوادونه د سیاسي واقعیتونو ترڅنګ د انساني او اسلامي ارزښتونو توازن وساتي، نو د افغان مهاجرینو ستونزې به کمې شي او د ملتونو ترمنځ باور به هم پیاوړی شي.

محمد هاشم صداقت – لنډ ژوندلیک

محمد هاشم صداقت یو لیکوال او شنونکی دی چې د ټولنیزو او سیاسي موضوعاتو په اړه منظمې لیکنې او تحلیلونه کوي. صداقت دا مهال په کاناډا کې ژوند کوي او له هغه ځایه خپل فکري او تحلیلي فعالیتونه پر مخ وړي.

 یادونه: د مقالې محتوا یوازې د لیکوال مسؤلیت دی. د افغان دیاسپورا شبکه به په مقالو کې د هر ډول ناسم یا غلط بیان مسؤلیت په غاړه  نه اخلي.